Konsep Asas Suami Isteri

DALAM buku Memasuki Gerbang Perkahwinan yang menjadi panduan kepada bakal pengantin terbitan Jabatan Kemajuan Islam Malaysia jelas tercatat tanggungjawab seorang suami.

Ia antara lain menyebut pemberian nafkah oleh suami kepada keluarga merupakan satu tanggungjawab yang mesti ditunaikan. Nafkah tersebut merangkumi perbelanjaan makan minum, tempat tinggal, keselamatan dan perlindungan. Hampir semua buku yang membincangkan tentang perkahwinan dalam Islam, menjelaskan tentang peranan suami iaitu sebagai seorang yang bertanggungjawab dalam memberi nafkah kepada keluarga.

Konsep ini dibentuk berasaskan kepada hujah dari ayat-ayat al-Quran dan al-Sunnah yang berkaitan. Antaranya yang terpenting ialah ayat 34 dalam surah al-Nisa yang bermaksud:“Kaum lelaki itu adalah pemimpin dan pengawal yang bertanggungjawab terhadap kaum perempuan, kerana Allah telah melebihkan orang lelaki (daripada beberapa keistimewaan) atas orang-orang perempuan, dan juga kerana orang lelaki telah membelanja (memberi nafkah) sebahagian dari harta mereka”.

Akibat beberapa perubahan dalam masyarakat, konsep yang telah diterima pakai dalam kehidupan manusia sejak seribu tahun lalu kembali menimbulkan persoalan.

Berdasarkan statistik trend kemasukan pelajar ke institusi pengajian tinggi tempatan sejak sedekad lalu, isu yang ditimbulkan tentang isteri sebagai pencari rezeki utama kepada keluarga ada rasionalnya.

Persoalan utama ialah apakah persepsi Islam terhadap perubahan persekitaran yang dikatakan mendesak kepada perubahan konsep suami sebagai pemberi nafkah seperti yang tercatat dalam al-Quran dan hadis. Islam menggalakkan perubahan dalam perkara-perkara yang memberi kebaikan kepada kemanusiaan.

Barangkali kalau diterbalikkan persoalan yang selalunya dianggap menjadi kebiasaan dalam menjalani kehidupan seharian, ia boleh memberi gambaran bentuk kerangka logik berfikir yang menasabah.

Misalnya, apakah boleh dipersetujui umum bahawa wanita perlu mencari nafkah untuk keluarga, dan lelaki akan menjadi suri rumah yang bertanggung jawab mengurus urusan seharian rumah tangga termasuk memberi tumpuan kepada mendidik, menyusu dan membesarkan anak-anak?

Apakah lelaki yang bergelar bapa dibekalkan dengan segala kekuatan fizikal dan emosi untuk menjalankan tanggungjawab tersebut secara berkesan untuk pembangunan masyarakat? Apakah keseluruhan wanita pula sanggup menukar pemikiran mereka untuk menjadi peneraju utama rumah tangga?

Persoalan-persoalan seperti ini boleh memaparkan tentang realiti kemanusiaan yang akan memperlihatkan keterhadan tahap pemikiran manusia dan kegelisahan dalam usaha untuk melakukan pengubahsuaian kepada persoalan perubahan di sekitar ruang lingkup kehidupan.

Al-Quran telah lama menyediakan jawapan kepada persoalan di atas. Terdapat dua surah yang dikatakan paling banyak membicarakan hal ehwal berkaitan wanita iaitu Surah al-Nisa dan Surah al-Thalaq.

Tiada satu pun surah yang ditujukan khusus tentang lelaki. Walaupun begitu, di permulaan surah al-Nisa, Allah menggambarkan dengan jelas tentang kejadian manusia, baik lelaki ataupun perempuan. Berasaskan prinsip ajaran Islam, adalah disepakati pada asasnya bahawa darjat lelaki dan wanita di sisi Allah adalah sama, sesuai dengan fungsi biologi dan peranan masing-masing.

Walaupun berbeza dari segi biologi, lelaki dan wanita yang dicipta oleh Allah mempunyai fungsi kehidupan yang saling melengkapi untuk memenuhi fitrah keinsanan.

Perbezaan fungsi dan biologi disebut oleh Allah sebagai iktibar seperti diungkap oleh isteri ‘ Imran maksudnya “dan anak laki-laki tidaklah seperti anak perempuan”. Apa yang dipersetujui dalam konteks tidak sama antara anak lelaki dan anak perempuan ialah dari sudut fizikal di mana dalam nazar isteri ‘ Imran, beliau amat mengharapkan supaya dikurnia seorang anak lelaki untuk berkhidmat di Baitulmaqdis.

Dari sudut itu, dengan lain perkataan, tidak mungkin bapa akan menjadi ibu atau ibu akan menjadi bapa. Walaupun begitu, bapa masih boleh memainkan peranan yang dimainkan oleh ibu dalam perkara-perkara yang bersifat anjal untuk mewujudkan perasaan mawaddah dan rahmah dalam kehidupan berkeluarga.

Pengertian pekerjaan yang paling relevan dalam perbincangan ini barangkali boleh dirujuk kepada aktiviti seharian yang dilakukan secara berterusan untuk memperoleh ganjaran atau pendapatan yang dinilai dalam bentuk fizikal wang.

Walaupun begitu, perlu juga disebutkan bahawa terdapat pelbagai set pekerjaan lain yang tiada ganjaran dalam bentuk wang yang mesti juga dilakukan oleh seorang bapa untuk memenuhi tanggungjawab yang disebut oleh Islam sebagai “memberi nafkah”.

Nafkah yang dimaksudkan dalam Islam adalah lebih luas pengertiannya berbanding dengan hanya pekerjaan. Para ulama Islam selalu menyebut nafkah dengan merujuk kepada nafkah zahir dan nafkah batin.

Nafkah zahir merujuk kepada menyediakan keperluan asas kehidupan meliputi makan minum, pakaian, tempat tinggal dan juga memberi perlindungan dan keselamatan.

Misalnya Allah menegaskan kewajipan nafkah berkaitan makan dan minum, tempat kediaman dan pakaian seperti dalam surah al-A ‘ raf ayat 189: Dan kewajipan ayah (suami) memberi makan, minum dan pakaian kepada para ibu dengan cara yang patut (makruf).

Perlindungan dan keselamatan pula merupakan nafkah yang terikat dengan faktor biologi di mana wanita yang tiada tempat pergantungan kepada lelaki akan menghadapi saat kehidupan yang ada kalanya tiada ketenangan terutama dalam memenuhi keperluan keinsanan.

Jika wanita tiada bersuami, ia mungkin bergantung kepada bapa, anak atau adik lelaki terutama ketika saat-saat kecemasan. Nafkah batin pula termasuk keperluan memenuhi nafsu seks untuk tujuan menjamin kesinambungan zuriat dan aspek psikologi yang disebut dengan istilah mawaddah wa rahmah yang bernatijahkan sebuah keluarga yang bahagia menurut kacamata Islam.

Ia boleh dicapai melalui pergaulan yang baik antara suami dan isteri dan ahli keluarga yang lain. Islam meletakkan konsep amanah sebagai pengawas tertinggi kepada setiap bapa sebagai individu untuk menunaikan nafkahnya kepada keluarga.

Justeru, Islam menggalakkan agar bapa dan ibu saling bekerjasama dalam memenuhi keperluan keluarga tanpa meletakkan satu garis set pekerjaan yang serba tetap untuk jantina tertentu.

Suami sebagai pemimpin kepada rumah tangga memerlukan kemahiran khusus dalam zaman ini bagi menentukan ketaatan isteri dan saling hormat menghormati serta memahami di antara satu sama lain bertunjangkan ketakwaan kepada Allah.

Dari segi ‘kuasa’ suami yang berhadapan dengan isteri yang mempunyai pendapatan sendiri, ada kalanya melebihi pendapatan suami, konsep memberi nafkah yang disebut di awal tadi masih relevan.

Dalam tulisannya berkenaan dengan keluarga, William J. Goode cuba menegaskan bahawa dalam sebarang analisis berkaitan pekerjaan jantina, perkara utama yang perlu selalu diingat ialah bahawa tidak semua individu dalam masyarakat akan melaksanakan peranan jantina yang dibebankan oleh masyarakat.

Akan terdapat juga individu seperti wanita yang dikatakan bersifat kasih sayang dan pengasuh yang tidak memenuhi tanggungjawab sepenuhnya.

Konsep hidup bekerjasama antara suami dan isteri atau bapa dan ibu bukan perkara baru dalam sejarah kemanusiaan.

Islam menggariskan konsep asas yang perlu dipegang walaupun berlaku perubahan persekitaran. Manusia kini adalah juga manusia dahulu yang dicipta dengan naluri dan fitrah yang sama dan memerlukan keperluan yang masih sama iaitu keperluan rohani dan jasmani.

* Prof. Madya Dr. Zulkiple Abd. Ghani ialah pensyarah di Jabatan Pengajian Dakwah dan Kepimpinan, Universiti Kebangsaan Malaysia .

Sumber: Utusan Malaysia

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *